KIBERXAVFSIZLIKDA SHAXSIY MA’LUMOTLARNING DAXLSIZLIGI VA UNING O‘ZBEKISTONDAGI AHAMIYATI

Abstrak

Ushbu ilmiy ish O‘zbekiston sharoitida kiberxavfsizlik va shaxsiy ma’lumotlar daxlsizligi masalasini huquqiy, texnik, institutsional hamda ijtimoiy nuqtayi nazardan kompleks tahlil qilishga bag‘ishlangan. Bugungi raqamli transformatsiya davrida shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi endilikda faqat IT muammosi sifatida emas, balki milliy xavfsizlik, davlat suvereniteti va fuqarolarning asosiy huquqlarini himoya qilish bilan bevosita bog‘liq strategik yo‘nalish sifatida namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqot dolzarbligi shundaki, O‘zbekistonda “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonun va axborot xavfsizligiga oid bir qator normativ hujjatlar qabul qilingan bo‘lsa-da, ularning real ijrosi, xalqaro standartlar bilan uyg‘unligi hamda texnik talablar bilan integratsiyasi yetarli darajada empirik o‘rganilmagan. Tadqiqotning empirik bazasi sifatida 300 nafar respondent o‘rtasida o‘tkazilgan onlayn so‘rovnoma, 40 nafar ishtirokchi bilan o‘tkazilgan chuqurlashtirilgan intervyular hamda sohaga oid ekspert mulohazalari qo‘llanildi. Metodologik poydevor aralash metodlar yondashuviga tayangan holda qurildi hamda miqdoriy va sifat ma’lumotlari ketma-ket yig‘ilib, yakunda integratsiyalangan tahlil orqali umumiy xulosalar chiqarildi. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, fuqarolarning sezilarli qismi shaxsiy ma’lumotlarga oid qonunchilik mazmunini bilmaydi, shuningdek ma’lumotlar himoyasi bo‘yicha ishonch darajasi ham pastligicha qolmoqda. Parol gigiyenasi, phishingni ajrata olish, SMS tasdiqlash kodlarini himoya qilish kabi ko‘nikmalarda ham jiddiy bo‘shliqlar kuzatildi. Shu bilan birga, davlat va xususiy sektor axborot tizimlarida texnik auditlar muntazamligi hamda ISO/IEC 27001 yoki GDPR kabi standartlar bilan moslashuv yetarli emasligi aniqlangan.

Tadqiqot natijalariga asoslanib, O‘zbekiston sharoitida kiberxavfsizlik siyosatini kuchaytirish uchun bir qator tizimli takliflar ilgari surildi. Xususan, “unutish huquqi”ni joriy etish, shaxsiy ma’lumotlar operatorlarini majburiy sertifikatlash, transchegaraviy ma’lumot almashinuvida xalqaro standartlarni integratsiya qilish, yagona kiberxavfsizlik monitoring tizimini yaratish hamda raqamli savodxonlik bo‘yicha umumxalq dasturini yo‘lga qo‘yish zarurligi asoslandi. Yakunda O‘zbekistonning xalqaro kiberxavfsizlik reytinglaridagi pozitsiyasini mustahkamlash uchun institutsional va kompleks yondashuvlarning ahamiyati ko‘rsatildi