OʻZBEK TILI LEKSIKASIDA NEOLOGIZMLAR VA ULARNING SEMANTIK TAHLILI

Abstrak

Mazkur maqolada o‘zbek tili leksikasida neologizmlarning shakllanish jarayoni, ularning lingvistik tabiati hamda semantik xususiyatlari keng tahlil qilingan. Tadqiqotda zamonaviy jamiyat taraqqiyoti, globallashuv, internet kommunikatsiyasi va axborot texnologiyalarining rivojlanishi natijasida tilga kirib kelayotgan yangi leksik birliklarning paydo bo‘lish sabablari ilmiy jihatdan yoritilgan. Maqolada neologizm tushunchasining mohiyati ochib berilib, leksik, semantik, terminologik va individual-muallif neologizmlarining o‘ziga xos jihatlari misollar orqali tahlil etilgan.Shuningdek, “bloger”, “trend”, “kontent”, “platforma”, “marketpleys”, “sun’iy intellekt”, “podkast”, “reels”, “stream” kabi yangi birliklarning ma’no xususiyatlari va nutqdagi qo‘llanish darajasi ko‘rib chiqilgan. Neologizmlarning semantik tahlili asosida ayrim so‘zlarning yangi ma’nolar kasb etishi, ma’no kengayishi hamda uslubiy o‘zgarishlari ochib berilgan. Ayniqsa, internet tili va yoshlar nutqida faol ishlatilayotgan birliklarning o‘zbek tiliga moslashuvi va grammatik jihatdan shakllanish jarayoni alohida tahlil qilingan. Maqolada neologizmlarning paydo bo‘lish manbalari sifatida chet tillari, ijtimoiy tarmoqlar, ommaviy axborot vositalari hamda texnologik taraqqiyot omillari ko‘rsatib o‘tilgan. Shu bilan birga, yangi so‘zlarning til boyligini oshirishdagi o‘rni, ilm-fan va texnika rivojiga xizmat qilishi kabi ijobiy jihatlari bilan bir qatorda, ayrim hollarda milliy til me’yorlariga salbiy ta’sir ko‘rsatishi ham yoritilgan. Aralash nutq hodisasi, xorijiy birliklarning ortiqcha qo‘llanishi va adabiy til me’yorining buzilishi kabi masalalar ilmiy asosda baholangan. Tadqiqot davomida statistik ma’lumotlar, ilmiy manbalar hamda zamonaviy tilshunoslarning qarashlariga murojaat qilinib, neologizmlarning bugungi o‘zbek tilidagi o‘rni va istiqbollari tahlil qilingan. Maqola natijalari zamonaviy o‘zbek tilshunosligida leksik yangilanish jarayonlarini o‘rganish, yangi terminlarni me’yorlashtirish hamda til taraqqiyotining asosiy tendensiyalarini aniqlashda muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi